Điểm Bưu điện - Văn hóa xã: Cần một định chế ổn định đáng tin cậy để phát triển

Từ một mô hình sáng tạo…   So với lịch sử lâu dài của mạng bưu chính công cộng thì hệ thống điểm BĐ-VHX là một mô hình mới được hình thành từ năm 1998. Trước đó màng lưới bưu chính, viễn thông của VNPT đốn giao hội ở thành thị, thị xã, quận huyện, nơi tụ tập dân cư theo ba cấp: bưu cục cấp 1, bưu cục cấp 2, bưu cục cấp 3, cả nước chỉ có khoảng 3.000 bưu cục trên tổng số 9.000 xã. Như vậy làng nhàng 3 xã mới có một bưu cục, số dân bình quân là hơn 25.000 người/ 1 điểm diện tích gần 110 km2/01 bưu cục. Năm 1998, sự ra đời của mô hình điểm BĐ-VHX được ghi nhận là bước đi sáng tạo của VNPT trong việc khai triển thực hành chủ trương của Đảng, nhà nước về đẩy mạnh công nghiệp hóa, đương đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo ý thức quyết nghị Trung ương V, khóa VIII. Giúp cho việc thực hành được song song nhiều đích: Phát triển cơ sở hạ tầng bưu chính, viễn thông phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế, từng lớp ở nông thôn; Đưa các dịch vụ bưu chính, viễn thông tiếp cận với người nông dân, đặc biệt tại vùng sâu vùng xa, vùng dân tộc thiểu số; Phục vụ thông báo liên lạc cho các cấp ủy Đảng, chính quyền và dân chúng địa phương; Tạo việc làm cho hàng ngàn cần lao nông thôn; Nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, nâng cao dân trí cho người dân vùng nông thôn. Tạo ra hệ thống điểm đọc bổ sung rộng khắp trên toàn quốc, phục vụ quần chúng đọc sách báo miễn phí qua đó tuyên truyền phổ thông các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của quốc gia, góp phần đưa khoa học kỹ thuật, pháp luật và công nghệ thông tin đến với người dân khu vực nông thôn. Với các tiêu chí xây dựng ban sơ đó là: ưu tiên những xã chưa có bưu cục phục vụ; những xã đã có điện lưới nhà nước; những xã có khả năng lắp đặt điện thoại; những xã được chính quyền địa phương cấp đất tại các vị trí tiện lợi cho việc đi lại dùng dịch vụ và đọc sách báo của quần chúng. # V.V…Chủ trương phát triển hệ thống điểm BĐ-VHX đã nhận được sự tán thành, ủng hộ của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể và người dân nông thôn. Tại Hội nghị toàn quốc tổng kết 13 năm hoạt động của điểm BĐ-VHX do Bộ TTTT tổ chứcvào ngày 08/01/2012, tham luận từ các bộ, ngành đã đánh giá cao vai trò của hệ thống điểm BĐ-VHX trong đời sống từng lớp, song song chỉ ra sự cần thiết phải có hệ thống cơ chế, chính sách để tiếp chuyện duy trì, nâng cấp cơ sở vật chất, nâng cao hiệu quả hoạt động đáp ứng các yêu cầu trong bối cảnh và tình hình mới.  Từng bước khẳng định vị thế mới…   Năm 2008, hệ thống điểm BĐ-VHX chính thức được xác nhận là thành phần của mạng bưu chính công cộng (BCCC) theo Quyết định 65/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 50/QĐ-BTTTT của Bộ thông báo và Truyền thông. Dù rằng là thành tố của mạng BCCC được quốc gia đầu tư và duy trì để cung cấp dịch vụ BCCI nhưng trên thực tại hệ thống điểm BĐ-VHX còn gánh vác chức năng rộng hơn, mang tính xã hội cao hơn đó là tổ chức phục vụ đọc sách báo, gieo rắc thông tin miễn phí phục vụ cộng đồng và gần đây là cáng đáng thêm vai trò làm điểm tựa cho các chương trình, dự án của quốc gia về nông thôn. Thời đoạn 2011-2013, dù rằng các điểm BĐ-VHX ở tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do hầu hết đều có hạn dùng trên 10 năm, cơ sở vật chất và các trang thiết bị đã xuống cấp hoặc chưa được đầu tư. Tuy nhiên, trong khả năng có thể, Tổng công ty vẫn nối duy trì tồn tại để cung ứng dịch vụ công ích theo Quyết định 65/QĐ-TTg, hội tụ đẩy mạnh cung cấp các dịch vụ chất lượng cao, các dịch vụ hành chính công như chi trả BHXH, cấp đổi CMND, TKBĐ... Triển khai có hiệu quả các chương trình dự án của chính phủ, các tổ chức phi chính phủ như: Dự án "Tăng cường đưa nội dung thông tin về cơ sở" thuộc chương trình đích quốc gia đưa thông báo về cơ sở, miền núi, vùng sâu, vùng xa tại gần 4000 điểm BĐ-VHX trên địa bàn 54 tỉnh; Dự án "Nâng cao khả năng sử dụng máy tính và truy nhập Internet công cộng" do Quỹ BMGF tài trợ tại 1000 điểm BĐ-VHX thuộc 40 tỉnh; Chương trình phối hợp liên ngành giữa Bộ thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về tăng cường tổ chức hoạt động đọc sách báo miễn phí tại các điểm BĐ-VHX thuộc chương trình nông thôn mới. Theo Quyết định 800/QĐ-TTg, ngày 04/6/2010 của Thủ Tướng Chính phủ; Quyết định 491/QĐ-TTg ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới và Quyết định 463/QĐ-BTTTT của Bộ TTTT, các điểm BĐ-VHX đang được duy trì để phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới. Theo đó, tùy theo khả năng, điều kiện và căn cứ mục tiêu của từng địa phương, các điểm BĐ-VHX được tương trợ kinh phí đầu tư, sửa chữa, mua sắm trang thiết bị, tương trợ sách báo, hỗ trợ nhân viên từ nguồn kinh phí của chương trình xây dựng nông thôn mới; nguồn ngân sách của tỉnh và nguồn kinh phí của doanh nghiệp. Cụ thể, tại Quảng Nam, 50 điểm BĐ-VHX thuộc đề án "hỗ trợ phát triển hệ thống điểm BĐ-VHX trên địa bàn tỉnh Quảng Nam phục vụ xây dựng nông thôn mới tuổi 2012-2015" được hỗ trợ bằng ngân sách của địa phương. Tại Thừa Thiên - Huế, đã đặt mục tiêu đến năm 2020, có khoảng 60% điểm BĐ-VHX đạt chuẩn theo mô hình trọng điểm Truyền thông cộng đồng, gắn liền với các thiết chế văn hóa, thông báo tại các xã đạt chuẩn nông thôn mới. Việc triển khai các chương trình, dự án của Chính phủ hiệu quả kinh tế mang lại cho doanh nghiệp có thể thấp, thậm trí doanh nghiệp còn phải bù đắp, hỗ trợ thêm, song đánh giá ở tầm vĩ mô, toàn xã hội thì hiệu quả mang lại là rất đáng kể, đó là cầu nối thông tin giữa Đảng, nhà nước với dân chúng khu vực nông thôn, thực hiện các chương trình an sinh xã hội, góp phần xây dựng nông thôn mới... Trong đợt khảo sát mới đây tại Thanh Hóa, Nghệ An, số lượng người dân đến điểm BĐ-VHX để tìm kiếm thông tin ưng chuẩn sách báo, Internet tăng bình quân từ 10 đến 20% so với trước đây, 80% số người dân được hỏi đều cho rằng việc triển khai các chương trình dự án đã giúp họ có thêm kênh thông tin có ích và thiết thực phục vụ đời sống vật chất và ý thức.   …Và cần có các định chế ổn định   Ngày 02/8/2013, Bộ thông báo và Truyền thông chính thức ban hành Thông tư quy định về hoạt động của điểm BĐ-VHX (thông tư 17/2013/TT-BTTTT). Theo đó, BĐ-VHX tiếp là điểm được duy trì để cung ứng dịch vụ vụ công ích và các dịch vụ kinh dinh theo định hướng phát triển của TCT; Tổ chức phục vụ đọc sách báo, gieo rắc thông tin miễn phí phục vụ cộng đồng; được ưu tiên chọn lựa để cung cấp các chương trình viễn thông công cộng, đăng ký thuê bao di động trả trước và là điểm tổ chức triển khai các chương trình, dự án của quốc gia về nông thôn. Tiếp theo các Quyết  dịch vụ thi công xây dựng và sửa chữa nhà nhà phố  định, chỉ đạo của Trung ương, của Chính phủ, sự ra đời của thông tư tiếp tục là cơ sở pháp lý quan yếu tạo điều kiện để Bưu điện Việt Nam quản lý, duy trì hệ thống một cách hiệu quả trên cơ sở kết hợp các nguồn lực của doanh nghiệp, nguồn hỗ trợ từ trung ương và địa phương, vốn đầu tư của các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, để điểm BĐ-VHX phát triển đúng hướng, thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ quy định tại Thông tư đang là một bài toán không đơn giản, đặc biệt là khi các khoản hỗ trợ kinh phí công ích của nhà nước không còn, nguồn thu tại chỗ của hồ hết các điểm BĐ-VHX là rất ít. Quá trình khai triển các chương trình dự án về nông thôn duyệt y hệ thống BĐ-VHX những năm qua cho thấy không ít khó khăn. Do cơ sở vật chất xuống cấp quá mức, TCT chưa có điều kiện để cải tạo, sang sửa. Đặc biệt, dothu nhập bằng nghề chính của người lao động vốn đã thấp, các dự án chương trình tuy có tương trợ trực tiếp cho lao động nhưng tổng thu nhập cũng không đạt mức tối thiểu vùng, không đủ khuyến khích người lao động với những nội dung công việc mà họ thực hành theo dự án, chương trình. Bên cạnh đó, quá trình triển khai các chương trình truyền thông nông thôn gồm 3 tuổi: chuẩn bị, triển khai và hậu triển khai. Khi chương trình dự án rút đi, cũng có nghĩa là khoản hỗ trợ thu nhập của người cần lao không còn, những kết quả đã đạt được trong quá trình khai triển chương trình sẽ gặp khó khăn để duy trì. Với vai trò là doanh nghiệp được quốc gia chỉ định duy trì và phát triển hệ thống mạng BCCC để thực hành nhiệm vụ quốc gia giao, hiện tại Bưu điện Việt Nam đang nghiên cứu xây dựng đề án tương trợ công ích sau năm 2013. Theo đó, đối với hoạt động của hệ thống điểm BĐ-VHX, TCT đề xuất quốc gia có sự tương trợ về các cơ chế, chính sách; hỗ trợ kinh phí duy trì hoạt động hàng năm bao gồm phí nâng cấp tôn tạo cơ sở vật chất, hỗ trợ các chính sách (BHYT, BHXH) cho viên chức đảm bảo cho các hoạt động tối thiểu để sẵn sàng tiếp nhận các chương trình, dự án của quốc gia. Bên cạnh đó, TCT cần khẩn trương thực hành rà soát, quy hoạch lại quơ hệ thống, nghiên cứu đưa thêm các dịch vụ mới về cung cấp tại các điểm BĐ-VHX có khả năng phát triển kinh doanh, từng bước xây dựng cơ chế chính sách hỗ trợ cho nhân viên, thực hành nâng cấp cơ sở vật chất, đáp ứng được yêu cầu kinh doanh và phục vụ. Hy vọng rằng bên cạnh những nạm của Bưu điện Việt Nam, sự quan hoài, hỗ trợ của nhà nước về định hướng hoạt động, cơ chế chính sách sẽ giúp cho hệ thống điểm BĐ-VHX có điều kiện và cơ sở ổn định để phát triển. Đây cũng sẽ là những lợi thế, những đòi hỏi cần thiết để lồng ghép nhiều chương trình, dự án, đáp ứng các đích phát triển nông thôn mới của các cấp các ngành, các đoàn thể, thực hành thành công quyết nghị của Đảng đề ra. Minh Ngà - Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam