Chưa xứng hay hay tầm vóc.

Phạm Thu Hương

Bên nghiệm thu thì đo đếm từng li từng tí chiều cao, chiều rộng. Đến khi tác phẩm được phóng tác ra thực tế, tác giả không được tham gia vào quá trình này mà giao cho một đơn vị xây dựng đảm nhận. Từ thực tiễn này, nhà điêu khắc Phan Gia Hương đề nghị Luật Mỹ thuật sửa đổi nên nới lỏng 5% khối lượng tác phẩm cho bên mỹ thuật làm đẹp công trình tượng đài. Nhưng trong mỹ thuật, việc xa rời cả nửa thước để gọt bớt, làm thấp đi cũng không sao, miễn tượng đẹp.

Phong trào xây dựng tượng đài lâu nay nở rộ tại các địa phương. Như vậy, HĐNT lập nên cũng chỉ “làm vì” mà ít có tác dụng thật sự. Môtíp quen thuộc khi làm về tượng đài anh hùng dân tộc   “Nở rộ” phong trào xây dựng tượng đài  Với một giang sơn trải đời qua chiến tranh, đề tài về người lính, về công-nông-binh, về tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh từ lâu đã trở thành chủ đạo trong xây dựng tượng đài.

Có nhẽ, hai điều này đã làm cho chất lượng tượng đài tại Việt Nam rất thấp. Hơn thế, cũng cần thấy rằng, nghệ sỹ được quyền tự do sáng tạo trong phạm vi pháp luật nhưng các cuộc thi điêu khắc đã vô tình bó buộc tác giả trong những hình mẫu đã định sẵn, các địa phương khống chế tác giả sáng tác trong những môtíp quen thuộc.

Hãy trao cho nghệ sỹ toàn quyền sáng tác và tham dự vào quá trình xây dựng thì tượng mới đẹp được. Môtíp tượng đài chiến thắng luôn có một người giơ súng ở giữa   Hội đồng nghệ thuật “làm vì”   HĐNT được thành lập, các nhà điêu khắc chỉ chiếm tối thiểu số thành viên hội đồng nên không có quyền về chất lượng nghệ thuật công trình.

Chính nên chi, điều cần đổi thoạt tiên tiên trong lĩnh vực xây dựng tượng đài chính là đổi thay tư duy và nếp đánh giá tác phẩm của các địa phương

Chính điều này là sự bất cập trong xây dựng tượng đài khi tác giả không có quyền tự quyết nhưng lại là người hoàn toàn chịu nghĩa vụ trước dư luận.

Nhà điêu khắc Phan Gia Hương, Phó chủ toạ Hội Mỹ thuật Việt Nam cho biết: “Tôi đã làm nhiều công trình tượng đài, điều làm tôi thấy bức bối nhất là sự cứng nhắc trong nghiệm thu công trình.

Những tri thức về hình khối trong không gian ít được dùng trong xây dựng tượng đài. Có nhà điêu khắc còn mạnh tay cho biết: nói đến tượng đài đừng nhắc đến nghệ thuật làm gì cho mệt, mô típ giống nhau đến ngỡ ngàng, đã là anh bộ đội thì một tay phải cầm khẩu súng, tay kia giơ lên như đang xung trận, là tượng bà mẹ Việt Nam Anh hùng thì hoặc quàng khăn, hoặc cầm khăn, tay giơ cao.

Những bức tượng dựng lên phần nào nhắc nhỏm các đời sau này không được quên ơn những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Các bức tượng và phù điêu hoành tráng nối nhau mọc lên, công trình sau to hơn công trình trước về quy mô nhưng chất lượng nghệ thuật… lại bị xem nhẹ. Vậy thì, cho dù bức tượng đó có ý nghĩa tốt đẹp đến mấy cũng không thể chuyển tải thông điệp đến người xem.

Sự mâu thuẫn về hi vọng giữa nghệ thuật và xây dựng dẫn đến nhiều công trình đẹp nhưng không được nghiệm thu”. Tượng “mọc lên” không hiệp với không gian, phong cảnh xung quanh cho nên trở nên lạc lõng và xấu xí trong mắt người thưởng thức. Nhưng chất lượng xấu hay đẹp của công trình lại gắn liền với danh tiếng của tác giả. Nhưng thực tiễn lại cho thấy những tồn tại, khuyết điểm nghiêm trọng trong quá trình xây dựng các công trình tượng đài tại Việt Nam.

Đấy là chưa kể đến, tượng đài Việt Nam nặng về tuyên truyền nên tiếng nói phải làm sao cho quần chúng dễ hiểu.